آشنایی با بيماري طاعون گاوي

حدود 3 دهه پيش بيماري طاعون گاوي يكي از بيماري­هاي شناخته شده گاوها در كشور ما بود كه هر از چندي طغيان مي­كرد و هزاران گاو و گوساله را به كام مرگ مي­كشيد. اغلب گاوداران كشور ما كه سابقه طولاني گاوداري را تجربه كرده­اند با اين بيماري آشنا هستند و بسياري از آنها طعم تلخ تلفات سنگين آن در دامهايشان را چشيده­اند. بيماري طاعون گاوي همان بيماري بود كه در دهه 1300 هجري شمسي شيوع يافت و هزاران راس گاو اين كشور را تلف كرد و باعث شكل­گيري پايه­هاي سازمان دامپزشكي كشور گرديد.طاعون گاوي بيماري ويروسي است كه مهمترين نشانه­هاي آن جراحات و زخم­هاي دهاني و اسهال مي­باشد.

خير، اين بيماري در ايران و در جهان ريشه­كن شده است و سازمان خواروبار و كشاورزي ملل متحد (فائو) به همراه سازمان جهاني بهداشت دام در هفتم تيرماه سال 1390 به طور رسمي ريشه­كني بيماري طاعون گاوي در جهان را اعلام كردند. با توجه به اسنادي كه سازمان دامپزشكي ايران ارائه كرد سازمان جهاني بهداشت دام، در خرداد ماه سال 1387 شمسي ايران را كشوري كه بيماري در آن ريشه­كن شده است معرفي كرد. آخرين موارد بيماري طاعون گاوي كه در ايران مشاهده شد در سال 1373 بود. اين بيماري در جهان براي آخرين بار در سال 2001 ميلادي ( 1380 شمسي) و در كشور كنيا مشاهده شد.

براي كنترل و ريشه­كني بيماري طاعون گاوي در ايران در سال 1307 ه.ش. واكسيناسيون گاوها در كشورمان  شروع شد و تا سال 1380 ادامه داشت. با اينهمه در سال 1379 و 1380 بعد از بررسي­ و عدم مشاهده موارد جديد بيماري، در چهار استان كهگيلويه و بويراحمد، چهارمحال بختياري، هرمزگان و بوشهر واكسيناسيون قطع و برمراقبت فعال بيماري تاكيد گرديد و از ابتداي سال 1382 قطع كامل واكسيناسيون در كشور به اجرا درآمد. براي اين منظور و براي جمع­ آوري اطلاعات مربوط به بيماري، حدود هفتاد هزار دامداري صنعتي و نيمه صنعتي و روستا كدگذاري شد و مشخصات آنها در كامپيوتر ثبت گرديد و امكان ثبت كامپيوتري گزارشات بيماري­هاي مخاطي همراه با مراقبت فعال و غير فعال بيماري پديد آمد و از همه ادارات دامپزشكي خواسته شد كه در صورت مشاهده بيماري­هاي مخاطي كه ممكن است طاعون باشد به صورت روزانه اقدام نمايند. همچنين براي تشخيص موارد احتمالي بروز بيماري بر روي آزمايش سرمي دام­ها ، تاكيد شد و در طي اين سالها براي اين منظور هزاران نمونه سرم از گاوها تهيه و مورد آزمايش قرار گرفت. قبل از آن سازمان دامپزشكي آزمايشگاه مركزي تشخيص طاعون گاوي را در سال 1372 تاسيس نموده بود. در ريشه­كني بيماري طاعون گاوي معدوم سازي دام­هاي بيمار و قرنطينه دام­هاي مشكوك و قرنطينه منطقه آلوده كه اجرا شد اهميت خاصي داشت و بسياري از گاوداران كشورمان دفن گاوهاي آلوده و بيمار خودشان در محل دامداري و بدون جابجايي لاشه­ها را به خاطر دارند. اطلاع­دهي به تعاوني­هاي گاوداري و هماهنگي با آنها و دامپزشكان بخش خصوصي و آموزش دامداران از ديگر اقدامات مهم بود كه  انجام شد .

اگرچه متخصصين، عدم وجود ويروس طاعون گاوي در محيط را اعلام كرده­اند با اينهمه دامپزشكان بايد مراقب باشند تا خداي نكرده ويروس در نقطه­اي از طبيعت باقي نمانده باشد تا دوباره ظاهر گردد. بنابراين در اين دوره كه ريشه­كني بيماري بطور رسمي اعلام شده است دامپزشكان و گاوداران بايد مراقبت باشند. براي اين منظور براي چندين سال ادارات كل دامپزشكي بايد همه ساله براي تشخيص بيماري طاعون گاوي دوره­هاي آموزشي ترتيب دهند تا در آن دوره­ها دامپزشكاني كه خود طاعون گاوي را ديده­اند براي ساير دامپزشكان نحوه تشخيص بيماري و اقداماتي كه بعد از مشاهده بيماري بايد انجام دهند را تشريح كنند تا در صورت عود دوباره بيماري از انتشار آن جلوگيري شود. براي دامداران و گاوداران عزيز نيز تذكر و يادآوري بيماري ضروري است تا درصورت عود دوباره بيماري و يا موارد مشكوك، آن را به ادارات دامپزشكي گزارش كنند. ادارات دامپزشكي بايد براي اطلاع دهي و اموزش از همه امكانات موجود از جمله برنامه­هاي راديويي و تلويزيوني استفاده كنند.      بيماري طاعون گاوي اكنون به تاريخ پيوسته است و احتمال برگشت آن بسيار ضعيف است اما بايد مراقب باشيم. بيماري طاعون گاوي اولين بيماري دامي و دومين بيماري عفوني بعد از آبله انساني بود كه در جهان ريشه­كن گرديد. با اينهمه هنوز احتمال برگشت بيماري وجود دارد و ما بايد مراقب باشيم.